Dat is bijzzzonder!

Bijen, hommels en zweefvliegen in de spotlights

Bij It Fryske Gea draait het om het beschermen en beleefbaar maken van natuur, cultuur en landschap in Fryslân. Van uitgestrekte heidevelden en bloemrijke graslanden tot historische dijken en oude veenlandschappen: al deze gebieden vormen samen een thuis voor een enorme rijkdom aan planten en dieren. Dit jaar geven we daar een extra zoemende draai aan met ‘Dat is Bijzzzzonder!’: een rubriek waarin we steeds één bij, hommel of zweefvlieg in de spotlight zetten.

Wat hebben ze nodig?

Bestuivers hebben drie dingen nodig om te kunnen leven: voedsel, nest- of schuilplekken en rust. Bloemrijke graslanden, heidevelden, rietlanden en zandige plekjes zijn voor veel soorten onmisbaar. In de natuurgebieden van It Fryske Gea vinden ze precies dat: een gevarieerd landschap waar nectar en stuifmeel te vinden zijn, waar nesten kunnen worden gebouwd of larven kunnen opgroeien, en waar ruimte is om ongestoord te leven. Zo bieden onze gebieden plek aan een grote diversiteit aan bestuivers.

Ze hebben het moeilijk

Helaas gaat het met veel bestuivers niet goed. Door het verdwijnen van bloemen, het gebruik van bestrijdingsmiddelen en het gebrek aan geschikte plekken om te nestelen of te schuilen, staan veel soorten onder druk. Juist daarom is aandacht zo belangrijk. Door bestuivers beter te leren kennen, begrijpen we ook beter wat ze nodig hebben – en hoe we ze kunnen helpen.

Leer ze kennen!

Dit jaar nemen we je op onze sociale media kanalen mee langs bekende, onbekende en soms zelfs zeldzame bijen, hommels en zweefvliegen. Sommige soorten komen zelfs vrijwel alleen voor in de natuurgebieden van It Fryske Gea. We vertellen waar ze leven, wat ze nodig hebben en delen leuke weetjes. En ja, je gaat ook soorten tegenkomen met bijzondere en soms ronduit gekke namen!

Onderzoeksrapport

Inzicht in kwetsbare insecten: een basis voor beter beheer

Grofweg de helft van alle Nederlandse bijen- en zweefvliegsoorten staat inmiddels op de Rode Lijst. In Fryslân gaat het om 72 soorten bijen en 72 soorten zweefvliegen. Tussen 2017 en 2021 hebben we in diverse terreinen uitgebreide insecteninventarisaties uitgevoerd. Samen met gegevens uit landelijke databestanden vormen deze onderzoeken een stevige basis om de staat van de bijen- en zweefvliegenfauna in onze gebieden te beoordelen én te kijken waar we het verschil kunnen maken.

Bekijk het raport

Kortsprietkorsetzweefvlieg

Een zeldzame specialist van onze Friese moerassen. Deze soort leeft in matig voedselarme tot matig voedselrijke moerassen met planten als kalmoes, gele lis, holpijp en kleine egelskop. De aquatische larven zijn zelfs gevonden langs oevers in laagveengebieden — echte waterliefhebbers dus. In Fryslân is de soort sinds 2000 nog maar op drie plekken gezien: Wijgeest, Kollum Zandwielen en De Alde Feanen (2021). Alleen daar komt ze nu nog voor in een gebied van It Fryske Gea.

Maar haar leefgebied staat onder druk. Verdroging en vermesting laten bloemrijke moerasvegetaties verdwijnen. Intensief baggeren en schonen van sloten kan larven en voortplantingsplekken verstoren. Goed beheer maakt écht verschil: waterpeil op orde, minder voedselrijke omstandigheden, sloten gefaseerd schonen zodat er altijd geschikt habitat blijft.

Rietmaskerbij

Een verborgen bewoner van onze rietmoerassen. Deze bijzondere bij nestelt in oude rietstengels, in de verlaten rietsigaargallen van halmvliegen. Daarvoor heeft ze overjarig riet nodig — riet dat minstens drie jaar niet gemaaid is. Voor nectar is ze allesbehalve kieskeurig: je ziet haar op braam, berenklauw, engelwortel, distels, tormentil en vijfvingerkruid. Vliegtijd: mei t/m augustus. In Fryslân komt de soort verspreid voor, met waarnemingen uit o.a., Makkum‑Piaam, Easterskar, Alde Feanen en sinds 2025 ook de Lendevallei.

Maar haar leefgebied staat onder druk door verdroging en vermesting en te intensief baggeren en schonen van sloten. Deze ingrepen laten geschikte nestplekken verdwijnen. Goed beheer helpt: voldoende overjarig riet behouden (max. eens per 3 jaar maaien, liefst roulerend), genoeg bloeiende planten in de buurt en sloten gefaseerd schonen zodat nestplekken blijven staan. Zo houden we ruimte voor deze kleine, maar o zo bijzondere rietbewoner.

Stomptandwespbij

Een zeldzame koekoeksbij in Fryslân Deze wespbij legt haar eitjes in de nesten van de geelstaartklaverzandbij, haar enige gastheer. Zonder die zandbij kan de stomptandwespbij simpelweg niet bestaan. Vliegtijd: mei t/m augustus. In Fryslân is ze alleen bekend van de Duurswouderheide en de Steile Bank, dat laatste gebied is van It Fryske Gea.

Haar leefgebied vraagt om zorgvuldig beheer: genoeg bloeiende klaverachtigen tijdens de hele vliegtijd en gefaseerd maaien of extensieve begrazing met behoud van open zandige nestelplekken, liefst op hellingen zoals dijken. Door goed voor haar gastheer te zorgen, helpen we automatisch ook deze bijzondere wespbij, een klein, maar onmisbaar schakeltje in onze biodiversiteit.

Zweefvlieg?!

De zweefvlieg lijkt misschien op een wesp, maar laat je niet foppen. Dit gestreepte insect kan niet steken en is juist een waardevolle bondgenoot in de natuur.

Slimme schijnvertoning
Met hun geel-zwarte strepen doen zweefvliegen alsof ze gevaarlijk zijn. Zo blijven veel vijanden op afstand – terwijl ze zelf volkomen onschuldig zijn.

Stil in de lucht
Zweefvliegen kunnen bijna stil hangen in de lucht, alsof de tijd even pauzeert. Dat doen ze boven bloemen, op zoek naar nectar of een plek om eitjes te leggen.

Onmisbare bestuivers
Tijdens hun bezoek aan bloemen nemen ze stuifmeel mee van bloem naar bloem. Zo helpen ze planten zich voort te planten – een kleine beweging met groot effect.

Bondgenoot in de tuin
De larven van veel soorten eten bladluizen. Eén larve kan er honderden verorberen. Zo helpt de zweefvlieg de natuur in balans te houden.

In Fryslân komen honderden soorten voor. Kijk eens goed tijdens een wandeling: zie je een ‘wesp’ die rustig stil hangt boven een bloem? Grote kans dat je oog in oog staat met een zweefvlieg.