Op pad met
De Peazemerlannen zijn het perfecte decor voor een ochtendwandeling met Anne-Goaitske Breteler. Hier vlakbij, in Nes, groeide ze op. Sinds vijf jaar woont ze nog dichterbij, in een authentiek vissershuisje in Moddergat. “Het landschap vertelt veel verhalen,” stelt de antropologe, schrijfster en publiekshistorica.
Een kop zwarte koffie in de gezellige keuken vormt het beginpunt van de wandeling. Aan de muur kunst van vader Gerrit Breteler. “De rust hier aan de voet van de zeedijk is heerlijk. Toch heb ik niet altijd het idee gehad dat dit mijn plek is. Lang dacht ik dat ik in een stad zou wonen, omdat dat beter bij mijn werk paste. En dan een vakantiehuisje in Wierum erbij, om zo het beste van twee werelden te hebben.”
Apocalyptisch
Het kwam anders. “Voor mijn studie woonde ik in Amsterdam en later verhuisde ik naar Groningen. Als ik in het weekend thuiskwam, ging ik vaak even achterdijks wandelen met de hond. De drukte van de stad kwijtraken en de elementen voelen. Gaandeweg bleek dat ik mij qua werk ook meer op Fryslân richtte. Hier haal ik mijn inspiratie. De vergezichten helpen mij gedachten te ordenen en vrij te denken. Ik wil hier nu niet meer weg, omdat je ergens anders hebt gewoond, voel je dat dit je thuis is.”
Vanuit de woning loopt ze zo de zeedijk over. “Het is altijd weer spannend hoe het Wad erbij ligt. Zelfs als je hier al jaren woont.” Op dit moment komt de vloed eraan. Het houten hoofd, de fotogenieke rij houten paaltjes die vroeger hielp bij het inpolderen, wijst de weg naar de wandelroute over de zomerdijk. “Zie je het grote aantal dode vogels? Ganzen, meeuwen, wulpen… Het is vreselijk hoe de vogelgriep toeslaat, het heeft iets apocalyptisch.”
‘Wist je dat de kwelder ook een belangrijke functie heeft als hoogwaterbeschermer? De planten breken de kracht van de golven voordat die de zeedijk bereiken.’
Hoe het landschap beïnvloedt
Als antropologe heeft Anne-Goaitske een fascinatie voor de relatie tussen mensen en hun omgeving. In dit gebied was de invloed van het landschap groot, stelt ze. “De mensen hier leefden van de natuur. Moddergat was een echt vissersdorp, Paesens een landbouwdorp. Mensen waren afhankelijk van het landschap, met zijn zee en akkers. Het weer speelde een grote rol, dat was bepalend voor een goede oogst of een goede vangst, maar het kon met zijn grillen ook zorgen voor rampen op zee of verloren gewassen. Omdat mensen geen controle op het weer hadden, en wat dat betrof in onzekerheid leefden, zochten ze sterk houvast in geloof of bijgeloof. Ook volksverhalen deden het goed.”
‘In een zware storm in 1973 sloeg het water, precies hier op dit punt, een gat in de dijk. Het gat dichten was te duur en daardoor kreeg de Waddenzee vrij spel. Zo ontstonden deze kwelder en zomerpolder.’
Eigenlijk is het ontstaan van de Peazemerlannen één groot voorbeeld van de onzekerheid waar de bewoners hier mee te dealen hadden, vertelt Anne-Goaitske op het einde van de zomerdijk: “In een zware storm in 1973 sloeg het water, precies hier op dit punt, een gat in de dijk. Het gat dichten was te duur en daardoor kreeg de Waddenzee vrij spel. Zo ontstonden deze kwelder en zomerpolder. Daarvoor was het gebied ingepolderd en werd het gebruikt als landbouwgrond. Van het ene op het andere moment kon dat dus niet meer.”
Het landschap had volgens haar ook invloed op de aard van bewoners. “Omdat mensen hier leven van de natuur en zich vooral zelf redden, hoefden ze niet veel contact met anderen te leggen. Mede daardoor was het een vrij gesloten gemeenschap, zoals je dat ook bij andere vissersdorpen ziet. Veel zaken werden intern gehouden. In de Friese Wouden was dat anders. Daar konden mensen niet van de grond leven en moesten ze eropuit om hun kostje te verdienen. Wâldpiken staan er dan ook om bekend dat ze opener en toegankelijker zijn.”
Nieuwe belevingsroute
Vorig jaar plaatste It Fryske Gea een voetgangersbrug waardoor het mogelijk is om een rondje door de Peazemerlannen te lopen. Tegelijk met de brug kwam er een belevingsroute. Via QR-codes hoort de wandelaar verhalen van mensen die in het gebied wonen en werken. Een project waar Anne-Goaitske in meedacht. Als antropologe weet ze als geen ander dat de Peazemerlannen niet alleen een natuurgebied zijn, maar ook een product van interactie tussen mensen en omgeving. “Wist je dat de kwelder ook een belangrijke functie heeft als hoogwaterbeschermer? De planten breken de kracht van de golven voordat die de zeedijk bereiken.”
‘s Zomers kan het druk zijn met toeristen. “Op mooie dagen staan de auto’s hier in rijen geparkeerd. Ik begrijp wel dat mensen hier komen, het is hier prachtig.” Toch geeft ze toe dat ze meestal blij is als de herfst begint. “Dan wordt het hier weer rustig en is het gebied weer van ons. En natuurlijk van de vogels, krabben en zeekraal!”
Natuuruitjes voor jong en oud!
Ga mee op excursie
Ontdek het Friese landschap of verwonder je over onze cultuurhistorische pareltjes. Bos, heide of moeras, onze excursieleiders vertellen je honderduit over onze gevarieerde natuurgebieden!