In de vroege ochtend van een koude februaridag neemt Jelke Piter Reitsma (41) de trekpont naar natuurgebied de Sippen-Finnen. Vandaag begint hij aan zijn eerste ronde broedvogels tellen van het jaar. Een klus die hij dit voorjaar om de week klaart. Belangrijk, want de verzamelde gegevens zijn essentieel voor natuurbeheer.
Pas over een uur breekt het eerste licht door. Toch is Jelke Piter al op pad. “Ik begin vroeg want ik inventariseer vooral op gehoor en veel vogels fluiten al voor zonsopgang. Dit vroege gezang dient om een partner te lokken of een territorium af te bakenen, belangrijke aanwijzingen als het gaat om broedvogels.”
Natuurgebied de Sippen-Finnen, onderdeel van it Bûtefjild, oogt in februari nog kaal en stil. De bomen en struiken zijn bladloos en de lucht is grijs. Gewapend met een verrekijker, fotocamera, telefoon en tablet wandelt Jelke Piter tussen plassen en rietvelden door.
Dan blijft hij staan en luistert aandachtig. “Een graspieper,” fluistert hij, meer tegen zichzelf dan tegen iemand anders. En ja hoor, in de lucht buitelen twee graspiepers over elkaar heen. Jelke Piter pakt zijn tablet, opent de Sovon Avimap app en voert de soort en broedcode in.
“Als broedvogelteller voer je altijd een code in waarmee je de kans op broeden aangeeft. Dat varieert van broedcode 0 (buiten broedbiotoop) tot broedcode 16 (nest met jongen). Ik ga nu voor 5, baltsend paar: ik zag een mannetje en een vrouwtje en dat ze zingen betekent dat ze ofwel een paartje aan het vormen zijn of een territorium afbakenen. Code 5 zegt nu natuurlijk nog niet zoveel, graspiepers broeden pas vanaf april. Toch is registratie belangrijk: op basis van alle meldingen kan het programma uitrekenen of en hoeveel graspiepers hier dit jaar broeden.”
Verwonder je over het prachtige uitzicht
De perfecte plek om vogels te bekijken zonder ze te verstoren is in één van onze top 5 vogelkijkhutten. Onze vogelexperts hebben de beste locaties in It Fryske Gea voor je op een rij gezet.
Jelke Piter doet dit vrijwilligerswerk in het kader van het Broedvogel Monitoring Project (BMP). Dit project brengt de jaarlijkse veranderingen in de populaties van broedvogelsoorten in Nederland in kaart. Hoewel hij het werk formeel voor Sovon doet, maken wij ook gebruik van zijn gegevens. Jelke Piter: “Statistieken zijn essentieel voor beleidsvorming en natuurbeheer. Bovendien faciliteert It Fryske Gea mijn werk door me toegang te geven tot het gebied. Als het pontje in het broedseizoen uit de vaart is, gebruik ik het bootje van It Gea.”
Hoewel de vogelaar alle relevante en speciale vogels invoert, let hij vandaag vooral op ganzen. “Ganzen tel ik grotendeels in het begin van het seizoen, want als ze eenmaal jongen hebben, verspreiden die zich en is er geen peil meer te trekken op de exacte broedlocatie. Vorig jaar inventariseerde ik elf paartjes grauwe ganzen en een paartje nijlganzen.”
Of Jelke Piter het vogelen van huis uit heeft meegekregen? “Niet echt. Wel de liefde voor de natuur, maar niet het herkennen en determineren. Dat begon vijf jaar geleden. In coronatijd ging ik met een maat vogelkijken. Zijn vader was vogelaar, dus hij had er al verstand van. Het greep ons meteen, elke vogelsoort heeft uniek gedrag en hoe langer je ze bekijkt, hoe mooier ze worden. Daarna ging ik vol aan de studie: filmpjes kijken, boeken lezen en natuurlijk veel op pad.” Inmiddels is hij een echte vogelaar. Toen in 2024 bleek dat de Sippen-Finnen Zuid vacant was als telgebied, greep hij zijn kans.
Dan klinkt het vrolijke, onregelmatige gezang van een roodborsttapuit. Jelke Piter registreert de soort en wijst naar de lage bosjes verderop: “Daar zit ‘ie. Zulke struikjes zijn favoriet bij de roodborsttapuit, een vogel die zijn goed verborgen nest vaak net boven de grond bouwt. Ook rietgorzen en rietzangers zijn gek op die bosjes.”
Halverwege de ronde ploft Jelke Piter op een bankje en zet zijn brandertje aan. “Mijn koffieplekje… Ha, ik hoor een blauwborst. Zo mooi! Dat betekent dat het voorjaar in aantocht is. Weet je, het is nu nog redelijk rustig, maar over een tijdje is het hier een gekkenhuis. Dan hoor je een kakofonie aan vogelgeluiden. In de Sippen-Finnen broeden zo’n veertig soorten, maar soms noteer ik in totaal wel honderdvijftig vogels. Twee paartjes tjiftjafs, vijfentwintig fitissen, acht sprinkhaanzangers… Om uiteindelijk in de app een kaart voor je te hebben waar precies op staat waar welk geluid uit die warboel vandaan komt, geeft rust en een kick tegelijkertijd!”
