Behoud van zeldzame vlinders in terreinen van It Fryske Gea

Klimaatverandering zet biodiversiteit, en dus ook vlinders, onder druk. Oorzaken van de achteruitgang van vlinders zijn onder andere het gebruik van insecticiden, verlies van leefgebied, klimaatverandering en monocultuur in de landbouw. 62% van de dagvlinders staat op de Rode Lijst. Sinds 1990 zijn 15 soorten verdwenen, 12 soorten ernstig bedreigd, 10 soorten bedreigd, 7 soorten kwetsbaar en 3 soorten gevoelig.

In dit onderzoek heeft Ilse Bijlsma (4^e-jaars student Milieukunde) een advies opgesteld voor It Fryske Gea met maatregelen om de bruine vuurvlinder, kommavlinder en zilveren maan te behouden in terreinen van It Fryske Gea. Deze maatregelen kunnen worden meegenomen in toekomstige beheervisies.

Wat is onderzocht?

In dit onderzoek zijn de meest kwetsbare vlinders onderzocht die nog voorkomen op terreinen van It Fryske Gea. Doel was om te bepalen welke maatregelen nodig zijn om deze soorten duurzaam te behouden. Hiervoor zijn de bruine vuurvlinder, de kommavlinder en de zilveren maan geselecteerd.

Voor de bruine vuurvlinder en de kommavlinder is gekeken naar de Delleboersterheide. Voor de zilveren maan zijn de mogelijkheden in de Lendevallei onderzocht.

Het onderzoek bracht in kaart:

Populatie- en verspreidingstrends binnen Friesland en Nederland.
De habitateisen van de drie vlinders.
De kwaliteit van de leefgebieden (Delleboersterheide en Lendevallei), waaronder hydrologie, bodem, vegetatie en huidig beheer.
De belangrijkste knelpunten op basis van habitateisen en leefgebied.
Maatregelen om het beheer op korte en lange termijn te verbeteren.

Waarom is dit nodig?

De verspreidingstrends van de bruine vuurvlinder, kommavlinder en zilveren maan laten zien dat hun leefgebied afneemt. Om verdere achteruitgang te voorkomen zijn beheermaatregelen geadviseerd.

Verspreidingstrend bruine vuurvlinder

Verspreidingstrend kommavlinder

Verspreidingstrend zilveren maan

Wat hebben de vlinders nodig?

Bruine vuurvlinder

Afwisseling van open grond, kruidenrijke ruigten en lage schrale vegetaties.
Waardplanten: veldzuring en schapenzuring.
Nectarplanten: braam, struikheide, dopheide, akkerdistel, kale jonker, duizendblad, kruipende boterbloem, scherpe boterbloem, gewone hoornbloem en akkerhoornbloem.

Kommavlinder

Open landschap met schaars begroeide plekken en kale bodem.
Waardplanten: schapengras, zwenkgrassen, buntgras en struisgras.
Nectarplanten: struikhei, jakobskruiskruid, akkerdistel, slangenkruid, boerenwormkruid, schermhavikskruid, watermunt, blauwe knoop en koninginnenkruid.

Zilveren maan

Hoge grondwaterstand zonder invloed van voedselrijk oppervlaktewater.
Korte, ruige en open vegetatie.
Een vochtig microklimaat.
Waardplanten: moerasviooltje, duinviooltje en hondsviooltje.
Nectarplanten: koekoeksbloem, kale jonker, watermunt, grote kattenstaart, braam en koninginnenkruid.

Waar liggen de knelpunten?

Hoewel de drie vlinders verschillen in hun leefwijze, komen de belangrijkste knelpunten grotendeels overeen. Het grootste knelpunt is de aanwezigheid van voldoende nectarplanten. Voor de bruine vuurvlinder en de kommavlinder zijn de waardplanten voldoende aanwezig, maar voor de zilveren maan is dat onvoldoende.

Ook externe factoren hebben grote invloed. Door lagere waterpeilen rondom natuurgebieden treedt verdroging op. Hierdoor neemt de invloed van regenwater toe, wat leidt tot verzuring. Als gevolg hiervan nemen zowel waardplanten als nectarplanten af.

Wat kan er gedaan worden om de vlinders te behouden?

Bruine vuurvlinder en kommavlinder

Aangepast maaibeheer.
Belangrijke nectargebieden tijdelijk afsluiten voor grazers.
Kleinschalig plaggen.
Toepassen van steenmeel.

Zilveren maan

Aangepast maaibeheer zodat nectarplanten gedurende beide generaties beschikbaar blijven en moerasviooltjes bereikbaar blijven.
Klepelmaaien en het plaatselijk verdunnen van veenmos om de verspreiding van moerasviooltjes te stimuleren.
Verbreden en verondiepen van sloten en toepassen van regelbare drainage voor hogere grondwaterstanden en minder verzuring.

Conclusie

Vlinders zijn een belangrijke graadmeter voor de kwaliteit van natuurgebieden. Wanneer het goed gaat met het landschap, profiteren ook vlinders hiervan.

De voorgestelde maatregelen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het behoud van de drie onderzochte vlindersoorten. Tegelijkertijd blijven externe factoren, zoals verhoogde stikstofdepositie, verdroging en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, een grote invloed uitoefenen. Zonder verbetering van deze omstandigheden zullen beheermaatregelen alleen onvoldoende zijn om de populaties duurzaam te behouden.