Van 11 t/m 18 oktober vindt de 39ste Gaasterlandse Natuurweek plaats! Met als thema ‘Mossen’. Mossen zijn kleine, krachtige plantjes die op de bodem, op rotsen, stammen of bladeren van bomen groeien. In Nederland zijn wel 600 verschillende soorten te vinden. Het zijn hele nuttige plantjes. Naast de productie van zuurstof en de opname van fijnstof beschermen ze tegen erosie. Mossen bieden ook beschutting aan insecten en bieden voedsel en nestmateriaal aan bijvoorbeeld vogels. Ga mee op een educatieve ontdekkingsreis door de wereld van de mossen.

Groene Markt in Harich

We sluiten de week af met het Groene Markt Festival op zondag 18 oktober bij Manege Gaasterland. Hét familiefestival vol inspiratie om duurzaam, natuurlijk en gezond te leven, om te proeven van (h)eerlijke hapjes bij de foodtrucks en te genieten van live muziek. Er staan 120 standhouders met biologische, duurzame, streek- en fair-trade producten en voor kinderen is er volop vertier; OERRR Blotevoetenpad, workshops, verhalenvertellers en kidscolleges over o.a. zoogdieren en amfibieën. Manege Gaasterland organiseert tijdens het festival haar jaarlijkse Open Dag met een programma vol paardensportactiviteiten.

Activiteiten voor jong en oud

Een greep uit het programma van It Fryske Gea:

• Expeditie waterdiertjes (6+) 14:00 uur en Expeditie waterdiertjes zoeken in het Rysterbosk (6+) | It Fryske Gea: 15:00 uur: boswachter Aldert neemt de kinderen op maandag 12 oktober twee maal op pad met schepnet en loep langs vijvers in het Rysterbosk om te ontdekken welke waterdieren er leven.

• Beach Clean Up bij de Mokkebank: op maandag 12 oktober ruimen we aangespoeld afval op in een beschermd kustgebied dat normaal afgesloten is — een unieke kans om een stil stuk natuur te betreden.

• Ontdek het eeuwenoude Rysterbosk met een gids: op dinsdag 13 oktober is er ook gelegenheid om onder begeleiding van een natuurgids te wandelen door het bos en te kijken naar herfstveranderingen — geur, kleur en sporen van dieren, groot en klein.

• Kijk mee hoe we de Mokkebank inrichten voor vogels en vissen: Wil je weten hoe wij het rijke natuurgebied De Mokkebank nóg aantrekkelijk maken voor de vogels en de vissen? Ga dan zaterdag 17 oktober mee met de wandelexcursie in het gebied aan de IJsselmeerkust langs de Wieldyk.

Praktisch & deelname

De meeste activiteiten zijn gratis toegankelijk. Wel is het nodig om je van tevoren in te schrijven voor de excursies, zodat we weten op hoeveel mensen we kunnen rekenen. Omdat veel onderdelen buiten plaatshebben, raden we aan om warme kleding mee te nemen en rekening te houden met wisselvallig herfstweer. Een tip: de avondactiviteiten bieden een bijzondere blik op wat in de schemering en nacht tot leven komt — zeker de moeite waard om bij aanwezig te zijn.

De Gaasterlandse Natuurweek is een samenwerking tussen verschillende natuurorganisaties, bezoekerscentrum Mar & Klif, gemeente de Fryske Marren en Stichting Gaasterlân Natuerlân. Kijk voor het overzicht aan activiteiten van alle partijen op de website van de Gaasterlandse Natuurweek.

Met het openen van de historische toegangspoort is het vernieuwde Park Huize Olterterp vrijdagmiddag officieel geopend. Tuinbaas Tjitte Zuur en bestuursvoorzitter Janny Vlietstra openden de poort, waarna gedeputeerde Matthijs de Vries en directeur Chris Bakker van It Fryske Gea als eersten per koets het park binnenreden. Met de restauratie heeft het rijksmonumentale park zijn historische karakter teruggekregen en is tegelijkertijd meer ruimte ontstaan voor natuur en beleving.

Park Huize Olterterp ligt rondom Huize Olterterp, het hoofdkantoor van It Fryske Gea, en vormt het hart van het voormalige landgoed van de familie Van Boelens. Het park is door de eeuwen heen gevormd door onder anderen tuinarchitect Lucas Pieters Roodbaard en verschillende generaties van de hoveniersfamilie Vlaskamp. Door het verdwijnen van oude bomen en een steeds soberder wordende beplanting waren veel kenmerkende elementen in de loop van de tijd verloren gegaan.

It Fryske Gea besloot daarom het park grondig te restaureren. Uitgebreid historisch onderzoek en een concept van Stichting In Arcadië vormden hiervoor de basis. Reijm Groenontwerp & Advies verzorgde de verdere uitwerking van het ontwerp en het beplantingsplan. De restauratiewerkzaamheden zijn uitgevoerd door Snoek Puur Groen en Historisch Groenbeheer. Daarbij is het oorspronkelijke karakter van het park zoveel mogelijk hersteld, met aandacht voor de historische structuur, natuurwaarden en toegankelijkheid.

Historie opnieuw zichtbaar

In de voortuin zijn de slingerende paden en gevarieerde beplanting teruggebracht. De zijtuin is ingericht als een uitnodigend voorplein, met een parkeerplaats die beter in het park is ingepast. Nieuwe wandelpaden en een brug maken ook de achtertuin en de Slotlaan weer beter bereikbaar. Rond de natuurvijver zijn fruit- en bessenstruiken geplant die voedsel en beschutting bieden aan vogels en insecten.

Ook zijn nieuwe tuinsieraden toegevoegd, waaronder een toegangspoort, een brug en een bankje. Deze zijn ontworpen door Nynke Rixt Jukema en sluiten aan bij de geschiedenis en uitstraling van het park.

Plek voor iedereen

Tijdens de opening bedankte Chris Bakker iedereen die aan de restauratie heeft bijgedragen. Medewerkers, vrijwilligers, ontwerpers, adviseurs, aannemers en financiers maakten het gezamenlijk mogelijk om het historische park te herstellen en klaar te maken voor de toekomst.

“De restauratie van Park Huize Olterterp is geweldig geslaagd. Het park is weer een plek waar de historie voelbaar is en waar iedereen welkom is om zich te laten inspireren”, aldus Chris Bakker, directeur van It Fryske Gea.

Na het officiële openingsmoment kregen de aanwezigen tijdens een rondleiding meer te horen over de geschiedenis, het ontwerp en de herinrichting van het park. Bezoekers kunnen in het park wandelen, fotograferen en genieten van de combinatie van natuur, landschap en cultuurhistorie. Vanuit het park kunnen zij bovendien het grotere Landgoed Olterterp verder verkennen.

Excursie door het park

Zaterdagochtend 10 oktober neemt een gids van It Fryske Gea je mee voor een wandeling door het park. Ontdek je de rijke geschiedenis van deze unieke plek en hoor alles over de recente vernieuwing van het park. Luister ook naar de verhalen over de Friese landadel die zich vanaf de zeventiende eeuw vestigde op de zandrug langs het beekdal van het Koningsdiep, ook wel het Alddjip genoemd. Meld je gauw aan.

Mede mogelijk gemaakt door
De restauratie is mede mogelijk gemaakt dankzij bijdragen van de Hedwig Carolina Stichting, het Dinamo Fonds, Stichting De Versterking, P.W. Janssen’s Friesche Stichting, de Van Teijens Fundatie, de Business Club foar It Fryske Gea en het Cultuurfonds. Daarnaast is het project medegefinancierd door de Europese Unie en mogelijk gemaakt door particuliere donaties, giften en een eigen bijdrage van It Fryske Gea.

Klimaatverandering zet biodiversiteit, en dus ook vlinders, onder druk. Oorzaken van de achteruitgang van vlinders zijn onder andere het gebruik van insecticiden, verlies van leefgebied, klimaatverandering en monocultuur in de landbouw. 62% van de dagvlinders staat op de Rode Lijst. Sinds 1990 zijn 15 soorten verdwenen, 12 soorten ernstig bedreigd, 10 soorten bedreigd, 7 soorten kwetsbaar en 3 soorten gevoelig.

In dit onderzoek heeft Ilse Bijlsma (4^e-jaars student Milieukunde) een advies opgesteld voor It Fryske Gea met maatregelen om de bruine vuurvlinder, kommavlinder en zilveren maan te behouden in terreinen van It Fryske Gea. Deze maatregelen kunnen worden meegenomen in toekomstige beheervisies.

Wat is onderzocht?

In dit onderzoek zijn de meest kwetsbare vlinders onderzocht die nog voorkomen op terreinen van It Fryske Gea. Doel was om te bepalen welke maatregelen nodig zijn om deze soorten duurzaam te behouden. Hiervoor zijn de bruine vuurvlinder, de kommavlinder en de zilveren maan geselecteerd.

Voor de bruine vuurvlinder en de kommavlinder is gekeken naar de Delleboersterheide. Voor de zilveren maan zijn de mogelijkheden in de Lendevallei onderzocht.

Het onderzoek bracht in kaart:

• Populatie- en verspreidingstrends binnen Friesland en Nederland.
• De habitateisen van de drie vlinders.
• De kwaliteit van de leefgebieden (Delleboersterheide en Lendevallei), waaronder hydrologie, bodem, vegetatie en huidig beheer.
• De belangrijkste knelpunten op basis van habitateisen en leefgebied.
• Maatregelen om het beheer op korte en lange termijn te verbeteren.

Waarom is dit nodig?

De verspreidingstrends van de bruine vuurvlinder, kommavlinder en zilveren maan laten zien dat hun leefgebied afneemt. Om verdere achteruitgang te voorkomen zijn beheermaatregelen geadviseerd.

Verspreidingstrend bruine vuurvlinder

Verspreidingstrend kommavlinder

Verspreidingstrend zilveren maan

Wat hebben de vlinders nodig?

Bruine vuurvlinder

• Afwisseling van open grond, kruidenrijke ruigten en lage schrale vegetaties.
• Waardplanten: veldzuring en schapenzuring.
• Nectarplanten: braam, struikheide, dopheide, akkerdistel, kale jonker, duizendblad, kruipende boterbloem, scherpe boterbloem, gewone hoornbloem en akkerhoornbloem.

Kommavlinder

• Open landschap met schaars begroeide plekken en kale bodem.
• Waardplanten: schapengras, zwenkgrassen, buntgras en struisgras.
• Nectarplanten: struikhei, jakobskruiskruid, akkerdistel, slangenkruid, boerenwormkruid, schermhavikskruid, watermunt, blauwe knoop en koninginnenkruid.

Zilveren maan

• Hoge grondwaterstand zonder invloed van voedselrijk oppervlaktewater.
• Korte, ruige en open vegetatie.
• Een vochtig microklimaat.
• Waardplanten: moerasviooltje, duinviooltje en hondsviooltje.
• Nectarplanten: koekoeksbloem, kale jonker, watermunt, grote kattenstaart, braam en koninginnenkruid.

Waar liggen de knelpunten?

Hoewel de drie vlinders verschillen in hun leefwijze, komen de belangrijkste knelpunten grotendeels overeen. Het grootste knelpunt is de aanwezigheid van voldoende nectarplanten. Voor de bruine vuurvlinder en de kommavlinder zijn de waardplanten voldoende aanwezig, maar voor de zilveren maan is dat onvoldoende.

Ook externe factoren hebben grote invloed. Door lagere waterpeilen rondom natuurgebieden treedt verdroging op. Hierdoor neemt de invloed van regenwater toe, wat leidt tot verzuring. Als gevolg hiervan nemen zowel waardplanten als nectarplanten af.

Wat kan er gedaan worden om de vlinders te behouden?

Bruine vuurvlinder en kommavlinder

• Aangepast maaibeheer.
• Belangrijke nectargebieden tijdelijk afsluiten voor grazers.
• Kleinschalig plaggen.
• Toepassen van steenmeel.

Zilveren maan

• Aangepast maaibeheer zodat nectarplanten gedurende beide generaties beschikbaar blijven en moerasviooltjes bereikbaar blijven.
• Klepelmaaien en het plaatselijk verdunnen van veenmos om de verspreiding van moerasviooltjes te stimuleren.
• Verbreden en verondiepen van sloten en toepassen van regelbare drainage voor hogere grondwaterstanden en minder verzuring.

Conclusie

Vlinders zijn een belangrijke graadmeter voor de kwaliteit van natuurgebieden. Wanneer het goed gaat met het landschap, profiteren ook vlinders hiervan.

De voorgestelde maatregelen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het behoud van de drie onderzochte vlindersoorten. Tegelijkertijd blijven externe factoren, zoals verhoogde stikstofdepositie, verdroging en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, een grote invloed uitoefenen. Zonder verbetering van deze omstandigheden zullen beheermaatregelen alleen onvoldoende zijn om de populaties duurzaam te behouden.