De wolf in Fryslân
De wolf is na 150 jaar afwezigheid terug in Nederland, ook in Fryslân. It Fryske Gea ziet de wolf als een soort die de natuur completer en rijker maakt. Maar als natuurorganisatie en veehouder begrijpen én voelen wij ook dat de aanwezigheid van de wolf onrust en problemen met zich meebrengt. It Fryske Gea wil conflictarm met de wolf samenleven en staat daarom voor een benadering die zowel ecologisch als maatschappelijk verantwoord is. Dat betekent dat we ons eigen gedrag moeten aanpassen aan de wolf. Als dat niet werkt, moet een probleemwolf schuw gemaakt worden of uit de populatie gehaald worden.
Verrijking voor de natuur
De wolf is terug in de gebieden van It Fryske Gea en vervult een sleutelrol in het ecosysteem. De toppredator jaagt bij voorkeur op zwakke of jonge wilde hoefdieren, zoals reeën en damherten. Die soorten kunnen lokaal in hoge dichtheden voorkomen, met druk op jonge bosaanwas als gevolg. De wolf neemt daar een natuurlijke beheersfunctie op zich: als toppredator helpt hij overmatige aantallen te beperken en brengt hij het ecosysteem in balans.
Deze prooidieren gaan zich vervolgens natuurlijker gedragen: ze mijden risicovolle plekken, zijn waakzamer en grazen minder lang op dezelfde plekken, waardoor de verjonging van het bos daar meer kans krijgt. Wolven eten hun prooi vaak niet volledig op, waardoor aaseters als raven, marters en vele insecten profiteren van de prooiresten. Vogels eten weer van deze insecten en gebruiken de haren uit de vacht voor hun nesten. Zo heeft de aanwezigheid van de wolf een effect op heel veel soorten en draagt hij bij aan een rijkere biodiversiteit.
Leren samenleven
De terugkeer van de wolf betekent ook een nieuwe werkelijkheid voor mensen. We delen ons landschap met een roofdier dat zijn plek in het ecosysteem terugvindt, maar ook schade en onrust veroorzaakt. Dit zorgt voor een begrijpelijke spanning. Deze nieuwe uitdaging waar Nederland voor staat, om conflictarm met de wolf samen te leven, vraagt om aanpassing, maatwerk en wederzijds leren. Onze kennis is nu gebaseerd op hoe wolven zich in Oost-Europa gedragen, maar inmiddels blijkt dat ze zich anders gedragen in Nederland. Daarom is meer onderzoek en kennisdeling noodzakelijk.
Samenleven met de wolf kan, als we bereid zijn ons aan te passen en verantwoordelijkheid te nemen: door vee te beschermen, door de gedragsregels hieronder te volgen wanneer je een wolf tegenkomt en wolven niet te voeren of te benaderen. Daarnaast is het van belang om conflictsituaties tussen recreanten, honden en wolven te voorkomen. Dit kan door aanpassingen in de zonering van recreatiegebieden en het bijsturen van het gedrag van de wolf, door hem weer schuw te maken. Als dat niet werkt, bijvoorbeeld wanneer we te laat zijn met het aansturen van het gedrag, moet een probleemwolf uit de populatie gehaald worden. It Fryske Gea volgt hierin het beleid van de overheid.
Wat als je een wolf tegenkomt?
We begrijpen dat een ontmoeting indrukwekkend, spannend of eng kan zijn. Met name zwervende wolven die op zoek zijn naar een geschikte plek om zich te vestigen kunnen op onverwachte plekken opduiken, ook in de buurt van mensen. Dat is niet direct reden tot zorg, want een gezonde wolf ontloopt liever de mens. Tenzij een wolf zich in het nauw gedreven voelt of het dier zijn natuurlijke schuwheid verliest, bijvoorbeeld door gewenning of voeren. Om dit te voorkomen, zijn er een aantal regels waaraan je je moet houden:
- Blijf kalm en houd minimaal 100 meter afstand.
- Blijf op paden en benader de wolf nooit.
- Komt de wolf dichterbij? Ren niet weg, maar spreek luid, maak jezelf groot en neem langzaam afstand.
- Voer of lok de wolf nooit.
- Houd je hond kort aangelijnd.
- Heb je een wolvenspoor, een wolvendrol, een wildprooi of een wolf gezien? Geef je waarneming door aan het Wolvenmeldpunt.
Preventie werkt: geef de wolf geen kans op makkelijk succes
Het voedselaanbod bepaalt wat de prooidieren zijn voor de wolf. Dat zijn voornamelijk wilde hoefdieren, zoals reeën, edelherten en zwijnen. Maar wanneer vee niet goed beschermd is, zoals schapen in een weiland zonder juiste afrastering, kiest een wolf al snel de makkelijkste prooi. Daarom is het essentieel dat alle veehouders, professioneel én hobbymatig, toegang hebben tot goede preventieve middelen zoals juiste afrastering, kuddebeschermingshonden of door het vee ’s nachts binnen te houden. De overheid moet deze maatregelen actief ondersteunen met subsidie, kennis en praktische hulp. Alleen zo leert de wolf dat vee geen makkelijke prooi is.
Wat doet It Fryske Gea zelf?
It Fryske Gea is ook veehouder, en daarmee verplicht haar gehouden grazers te beschermen. Daarom staan onze schaapskuddes ’s nachts niet meer onbeschermd in het veld. We hebben geïnvesteerd in een mobiele schaapskooi en in uitbreiding van onze bestaande kooi in . Toch kunnen we niet alle risico’s uitsluiten, want wij zijn ook lerende en worden ook een aantal keren verrast door de wolf. Onze exmoorpony’s en Schotse Hooglanders leven dag en nacht buiten met pasgeboren veulens of kalveren. Ook vee van pachters loopt kans aangevallen te worden. Dat is de realiteit van samenleven met een roofdier. Daarom blijven we zoeken naar een manier om onze gehouden grazers in te blijven zetten om de natuur te versterken en tegelijkertijd de kans op conflictsituaties te verkleinen.