Omdat de dijkversterking hoe dan ook moet doorgaan, zijn het ‘Integrale Inrichtingsplan’ (IIP) en het dijkverbeteringstraject Koehool–Lauwersmeer losgekoppeld. De aanpak wordt nu opgesplitst in kleinere deelprojecten. Henk de Vries, directeur It Fryske Gea: “Door het IIP los te koppelen, dreigt dit een traditionele dijkversterking te worden, met beperkt oog voor natuurontwikkeling. Terwijl we juist inzetten op een dijkversterking die hand in hand gaat met het versterken van de natuur in het gebied.”

Ondanks het stoppen van de stuurgroep, heeft het proces waardevolle inzichten opgeleverd. Het Wetterskip heeft een zorgvuldig en intensief traject doorlopen waarin belangen, wensen en opgaven van de betrokken partijen helder in kaart zijn gebracht. Dit heeft geleid tot een lijst met concrete en kansrijke maatregelen.

De Vries: “Toch is het niet gelukt om gezamenlijk de stap naar de lange termijn te zetten. De zeespiegel blijft stijgen en er is geen tijd meer te verliezen. Links en rechts van Fryslân zien we dat dit wél lukt om tot innovatieve en integrale oplossingen te komen. Langs de Afsluitdijk ligt een ‘Ecologische Dijk’ met een kruidenrijk grasmengsel en in Groningen wordt slib ingewonnen met een ‘Dubbele Dijk’, wat zowel het kustgebied als de natuur versterkt. Het geld is er, de grond is er, laten we stoppen met praten en aan de slag gaan! It Fryske Gea blijft zich inzetten om natuurontwikkeling zoveel mogelijk onderdeel te laten zijn van de bescherming tegen hoog water in de kustzone.”

Waarom veenherstel?

Veenmos speelt een cruciale rol in de natuur en draagt op verschillende manieren bij aan een gezond ecosysteem. Het heeft de unieke eigenschap om grote hoeveelheden CO₂ op te slaan, waardoor het een belangrijke bondgenoot is in de strijd tegen klimaatverandering. Daarnaast werkt veenmos als een natuurlijke spons: het houdt water vast en helpt zo de bodem vochtig te houden, wat bodemdaling tegengaat en bijdraagt aan een betere waterhuishouding. Ook biedt veenmos een waardevolle leefomgeving voor diverse planten en dieren. Soorten zoals de watersnip, kamsalamander en het groentje (een vlindersoort) profiteren van een veenrijk landschap, waar zij voedsel en beschutting vinden.

 

In de Alde Feanen groeien op verschillende plekken al hoge veenmoskussens, inclusief zeldzame rode veenmossen, een belangrijke indicator voor de ontwikkeling van hoogveen. Waar in andere veenweidegebieden vooral wordt geprobeerd de afbraak van veen te remmen, zien we hier een positieve ontwikkeling: het veen groeit!

Wat gaan we doen?

Binnen dit project gaan we aan de slag in It Wikelslân, een natuurgebied in de Alde Feanen. Hier zijn de veengronden diep veraard en zuur geworden, waardoor ze nauwelijks nog geschikt zijn voor veenmosgroei. Momenteel vinden we hier soortenarme graslanden. Dit gaan we veranderen door:

• Het verwijderen van de verdroogde bovenlaag om veenmosgroei mogelijk te maken.
• Het aanleggen van een kade, zodat het waterpeil in een deelgebied van ongeveer 3 hectare verhoogd kan worden.
• Het stimuleren van veenmosgroei op 1,5 tot 2 hectare, waarmee we een natuurlijke ontwikkeling van levend laagveen in gang zetten.

Van veenmos naar hoogveenbos

Wat dit project bijzonder maakt, is dat het niet alleen draait om veenmosherstel, maar ook om de langetermijnontwikkeling naar hoogveenbossen. Het veenmos zal hier niet of nauwelijks worden gemaaid, maar zich geleidelijk ontwikkelen van veenmosrijke moerasvegetaties naar hoogveenbos met berken en veenmosbulten. In dit proces spelen zeldzame veenmossoorten een sleutelrol. In het gebied komen al soorten als fraai veenmos, gewimperd veenmos en gewoon veenmos voor. Bij verdere ontwikkeling verwachten we ook sparrig veenmos en violet veenmos terug te zien. Daarnaast zal het toekomstige bos een belangrijke broedplek worden voor vogelsoorten zoals de kleine bonte specht en de matkop.

Samenwerking en kennisdeling

Het project Omhoog met het Veen is een samenwerking tussen verschillende natuurorganisaties, waaronder It Fryske Gea, Het Zuid-Hollands Landschap en Het Groninger Landschap. De opgedane kennis over veenherstel wordt vastgelegd en gedeeld met natuurbeheerders en kennisinstellingen, zodat we samen leren en dit project in de toekomst kunnen opschalen. Met dit project zetten we een nieuwe stap in klimaatbestendig natuurbeheer. Door het herstel van veenmos en de vorming van hoogveenbossen dragen we bij aan een gezonde bodem, schoon water en een rijkere biodiversiteit.