1. Controleer voedersilo’s en -tafels en hang nestkastjes op. Vervang kapotte exemplaren en maak de bruikbare exemplaren schoon. Dit is ook het moment om alvast nestkastjes op te hangen. Vogels hebben vaak tijd nodig om te wennen aan een nieuw nestkastje voor ze er daadwerkelijk in gaan broeden. Pimpelmezen, koolmezen en ook de grote bonte specht gebruiken ze ook graag als slaapplek in de koude maanden.

2. Maak wat rommelige hoekjes. Verwilderde hoekjes zijn een echt paradijs voor veel soorten dieren. Denk aan stapeltjes hakhout, dakpannen en takken in een rustig hoekje van de tuin, dit zijn ideale winterplekken voor onder andere egels, kikkers, padden en salamanders. Of laat stapels plantenpotten op een beschutte plek staan voor insecten die een koele, droge plek zoeken.

3. Laat bladeren en fruit liggen. Hier doet de natuur het werk eigenlijk al voor jou! Laat voortaan de herfstbladeren liggen en ruim gerust wat minder op. Ook gevallen vruchten van fruit dragende bomen of struiken in je tuin zijn van groot belang voor allerlei dieren. Voor trekvogels zoals kramsvogel en koperwiek is dit een waar feestmaal!

Tip! Egels hebben meestal een groter leefgebied dan jouw tuin. Kijk daarom goed of egels wel van de ene tuin naar de andere kunnen komen. Staat er een schutting tussen jouw tuin en die van de buren? Maak dan wat openingen aan de onderkant van je schutting zodat ze naar de tuin van de buren kunnen. Leuk om samen met de buren te doen, maar een egelsnelweg door meer tuinen is natuurlijk nog leuker en beter! 

4. Plant een haag, boom, struik of bloembollen. Dit is ook het moment om te gaan planten! Hagen, bomen en struiken zijn niet alleen een aanwinst voor je tuin, ze zijn ook nog eens een thuis voor veel dieren. Ze schuilen er in of vinden er hun voedsel. Wil je in het voorjaar en in de zomer een tuin vol bloemen? Plant dan nu alvast de bloembollen, daarmee maak je de bijen en vlinders ook nog eens erg blij.

5. Maak een composthoop. Eén derde van je afval kan je omtoveren tot krachtvoer voor je (moes)tuin. Door te composteren doe je eigenlijk wat de natuur altijd al gedaan heeft: de natuurlijke kringloop zijn gang laten gaan. Voor vogels en egels is je composthoop een heerlijk buffet en een goede plaats voor een winterslaap! Wees daarom voorzichtig met het aanharken van de composthoop.

“Door het terugbrengen van greppels, het verhogen van het waterpeil en een mooie samenwerking tussen It Fryske Gea en de pachters is al veel verbeterd, maar het doel is om het gebied nog geschikter te maken voor de weidevogels”, vertelt Bauke Dijkstra, opzichter district Noard. “Het is toch prachtig dat we vorig jaar zoveel broedparen telden: 14 grutto, 41 kievit, 21 tureluur, 10 scholekster en 3 veldleeuwerik. Nog los van de broedparen van gele kwikstaart, graspieper, bergeend, krakeend, kuifeend en slobeend. En niet te vergeten nesten van watersnip en zomertaling. Zelfs de kluut is weer teruggekeerd. Hoe mooi kan het zijn?”

Elkaar versterken

In de tijd dat It Fryske Gea besloot de Eanjumerkolken aan te pakken, startte ook het project Wij & Wadvogels voor het verbeteren van de omstandigheden voor broedende, rustende en foeragerende vogels in het Waddengebied. Een ander project waar It Fryske Gea op aansloot is het project Súd Ie, Wetterfront Dokkum voor het weer bevaarbaar maken van de vaarroute tussen Dokkum en Oostmahorn. De Suder Ie, die gedeeltelijk samenvalt met de grens van de Eanjumerkolken, is een oude slenk die vanuit de Waddenzee het land inliep. Door de tijd heen verloor dit water onder meer door de aanleg van bruggen de functie van vaarroute. Ook de sterk verminderde ecologische kwaliteit van de Suder Ie vroeg om herstel.

Via de sluizen van het Lauwersmeer probeert Wetterskip Fryslân zoveel mogelijk vis terug te krijgen in de Friese boezem. Hindernissen zoals stuwen, gemalen en sluizen maken ze toegankelijk. “De Eanjumerkolken is aangewezen als paai- en opgroeigebied voor onder meer de driedoornige stekelbaars en de glasaal. Daarvoor moeten ze natuurlijk wel het gebied in en uit kunnen trekken. Sinds 2013 zijn in dit kader al veel projecten afgerond. De oevers van de Súd Ie zijn natuurlijker gemaakt, de afwatering is verbeterd en de waterhuishouding is aangepast. Er zijn ook vispassages gerealiseerd en duikers vervangen.”

Pachters en weidevogels

Van de hogere waterpeilen, dankzij vispasseerbare stuwen, profiteren ook de weidevogels in dit voor hen zo belangrijke gebied. Het beheer, inclusief het onderwater zetten van percelen en het weer afvoeren van water, gebeurt in overleg met de pachters. De weidevogelcoördinator zorgt voor de planning van een werkbaar mozaïek van beweiden, maaien en waterbeheer.

“Zo’n lappendeken is zeer gunstig voor de weidevogels, maar onze pachters moeten in het voorjaar natuurlijk wel weer het land op kunnen. Door goed overleg ben je samen sterk. Boeren hebben land nodig en wij hebben de boeren nodig, want zij hebben het juiste materieel en het vee. Vee is namelijk ook een mooie toevoeging voor het weidevogelbeheer. Vee zorgt voor leven, structuur en natuurlijke bemesting waar insecten op afkomen. Bovendien floreert daardoor het bodemleven. Omdat vee ook nesten kan vertrappen, kijken we goed waar het kan lopen. Kleine aantallen kunnen het gebied mooi kaal houden, ook weer goed voor de kuikens die vanuit het lange gras al snel naar de kale stukken trekken. Rondom de Eanjumerkolken zorgt het Agrarisch Collectief Waadrâne met agrarisch natuurbeheer ook nog voor een schil ter versterking van het kerngebied.”

“De lage graslanden zijn ook een ideale habitat voor planten,” stipt Bauke nog even aan. “De behaarde boterbloem bijvoorbeeld, maar ook kamgras, melkkruid en zilte schijnspurrie profiteren van de brakke plekken waar nog sprake is van zoute kwel. Het is geweldig om te zien hoe we een gebied samen in korte tijd zo kunnen verbeteren. En met een nieuw project onder de vlag van Wij & Wadvogels 2e fase kunnen we de komende jaren nog een slag maken.”

Over de Eanjumerkolken

De Eanjumerkolken is een kleinschalig natuurgebied van 141 hectare bij het dorp Anjum – Eanjum in het Frysk, vandaar de naam. Met twee cultuurhistorische elementen in de vorm van eendenkooien en de verspreid liggende drinkdobben, is het een uniek gebied. Tot het afsluiten van de Lauwerszee in 1969 was het een laaggelegen, slecht ontwaterd gebied waarvan het oorspronkelijke karakter door de ruilverkaveling in 1950 sterk was aangetast. De eendenkooien waren toen al eigendom van It Fryske Gea en in 1953 gebeurde dat ook met de laaggelegen graslanden.

In 1913 stond op de plek van het paviljoen een achtkantige koepeltje met rieten dak. Het werd in die tijd gebruikt door de inwoners van Huize Rijs, freules Johanna Constantia Jacoba van Swinderen (1871-1936) en Quirina Jacoba Johanna van Swinderen (1876-1958). Vanuit hun slot wandelden de freules over het Freuleleantsje naar het Mirnser Klif om te genieten van een kopje thee en het uitzicht over de Zuiderzee. Zij waren trendsetters in de Friese badcultuur, gezien de vele gezinnen met jonge kinderen en watersporters die er nu vertoeven.

Gebruik natuurlijke materialen

De familie Witteveen, al decennia eigenaar van het paviljoen, heeft het nieuwe koepeltje in overleg met It Fryske Gea ontworpen. Het ontwerp past daardoor goed bij de cultuurhistorie en de natuur van het gebied. Het riet voor het dak komt van de Mokkebank, een rietoever een paar kilometer verderop.

Het Mirnser Klif en het Rysterbosk kennen een eeuwenoude geschiedenis en zijn al ruim 80 jaar in bezit van It Fryske Gea. Het is jaarrond nog altijd de perfecte plek om te genieten van het uitzicht over het IJsselmeer.

Investering voor toekomst

In 2021 werd het paviljoen vernieuwd door de eigenaren Gonja van der Linde – Witteveen en Cor Witteveen en kreeg het de naam Paviljoen ’t Mar. In aansluiting op de nieuwbouw investeerde It Fryske Gea gezamenlijk met ’t Mar in de buitenruimte van het paviljoen.

Op een warme zomerse dag profiteren gasten van Paviljoen ’t Mar nog steeds van de koele kelder onder het oorspronkelijke koepeltje. Daar bevinden zich tegenwoordig namelijk de biertanken.

Kleurplaatwedstrijd!

Haal vanaf zaterdag 15 juli de nieuwe kleurplaat, gemaakt door It Fryske Gea, op bij paviljoen ’t Mar en lever deze uiterlijk op donderdag 27 juli in bij ‘t Mar (via de post of een bezoekje). De winnaars krijgen persoonlijk bericht en winnen een natuurpakket. Kinderen die hun kleurplaat op donderdag 20 juli tussen 14.30 uur en 17.30 inleveren bij paviljoen ’t Mar krijgen, alleen die dag, een gratis softijsje bij ‘t Koepeltsje.

Meer informatie

Paviljoen ’t Mar: www.paviljoentmar.nl
Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân: www.nationaallandschap.frl/gaasterland/geschiedenis-van-paviljoen-t-mar-bij-het-mirnser-klif