It Fryske Gea onderzoekt vier plannen voor It Kathûs in Nes

It Fryske Gea is sinds 2022 de eigenaar van de historische Stelpboerderij It Kathûs in Nes. Op een oproep aan de mienskip voor een nieuwe en financieel haalbare bestemming van de boerderij kwamen maar liefst twintig plannen en ideeën binnen. Hieruit is een top vier geselecteerd die bij de plek en het gebied passen. It Fryske Gea verwacht dat begin 2025 een keuze kan worden gemaakt en er een definitief plan ligt voor het toekomstige gebruik van de boerderij met een sluitende begroting.

De vier overgebleven plannen variëren van een woonvorm tot een multifunctioneel gebouw. Ook zijn er twee plannen voor een kleinschalig en natuurinclusief agrarisch bedrijf. Alle plannen bieden daarnaast ruimte voor publieke activiteiten, zoals kennisdeling en educatie op het gebied van veenweide en weidevogelbeheer. Momenteel worden de plannen samen met de indieners onderzocht op haalbaarheid. Een ontwerpteam van Arcadia’s Veenweide Atelier werkt de plannen uit tot schetsontwerpen.

De uitkomsten van dit bijzondere zoek- en ontwikkelproces worden komend voorjaar gepresenteerd aan de lokale mienskip van Nes-Akkrum. Vervolgens krijgt het in de zomer een prominente plaats in de Veenweide Atelier tentoonstelling die, als onderdeel van Arcadia 2025, te zien is in het Fries Museum.

Randvoorwaarden bestemming

Voorwaarden waarop de plannen onder andere worden onderzocht zijn het behoud van de gewenste rust voor de vele weidevogels die er elk voorjaar een plek zoeken om te broeden. Ook de waarden van het cultuurhistorische landschap moeten in tact blijven.

Samenwerking

Het Veenweide Atelier, een project van Arcadia, is een laboratorium voor eco-sociaal ontwerp. Het brengt ontwerpers, boeren, wetenschappers, beleidsmakers en bewoners samen om tot vernieuwende oplossingen te komen voor een duurzame transitie die goed is voor mens, natuur en bedrijvigheid. Meer informatie over het Veenweide Atelier of het programma van Arcadia vind je op www.arcadia.frl. Meer informatie over het project is te vinden op www.itfryskegea.nl/kathus.

Kerstvakantietips voor buitenkinderen!

Op ontdekkingsreis in It Wikelslân! Onderweg komen jullie meerdere QR-codes tegen, en als je die scant, verschijnt er een korte video waarin Bauke en Fokje van it Fryske Gea je meer vertellen over het gebied, de planten en de dieren. Ook geven ze jullie leuke opdrachten mee om op een avontuurlijke manier de natuur te beleven! Vogels spotten, leren over diersporen en pitrus pellen om thuis een pitruskaarsje te maken, je gaat het allemaal doen. Voor kinderen van 8 t/m 12 jaar.

Naar buiten of een workshop volgen met onze jeugdgids!

Ook deze vakantie zijn er weer volop avonturen te beleven bij It Fryske Gea! Heb jij thuis een echt bûten-bern die altijd opzoek is naar schatten en dieren in de natuur? Is jouw pakesizzer heel creatief of je nichtje heel nieuwsgierig? Wij hebben voor iedereen de leukste activiteiten op de planning! Meld jullie aan ontdek samen de Fryske natuur. Onderaan deze pagina vind je alle jeugdexcursies tijdens de kerstvakantie!

Leuke knutseltips en buiten-opdrachten

Een regenachtige dag? Geen nood! Speciaal voor kinderen vind je op deze pagina leuke DIY tips om thuis lekker te gaan knutselen. Altijd met een knipoog naar de natuur, afgestemd op het seizoen. Toch liever naar buiten? Doe dan één van onze buiten-doe-opdrachten! Superhandig is dat overal een voorbeeld bij staat, zodat je precies weet wat je moet doen. Deel je avonturen met #mynfryskegea en tag vriend(innet)jes. Veel plezier!

 

Eerste steen gelegd voor uitbreiding schaapskooi Bakkefean

Schapen spelen een essentiële rol in het natuurbeheer van It Fryske Gea. Daarom breiden wij de schaapskooi ‘Oan ‘e Wyk’ in Bakkefean uit. Met deze uitbreiding zorgt It Fryske Gea voor een veilig onderkomen voor haar schaapskudde op de Delleboersterheide, met het oog op bescherming tegen wolven en voldoende ruimte voor de lammerij in het voorjaar. Directeur Henk de Vries had, met hulp van schaapsherder Wietske Terpstra, de eer om de eerste steen te leggen, waarbij we hem verrasten door zijn naam op de steen te graveren.

De uitbreiding van de schaapskooi ‘Oan ‘e Wyk’ is essentieel om onze kudde het hele jaar door veilig onderdak te bieden en bescherming te bieden tegen wolven. De nieuwe kooi, gebouwd in de karakteristieke stijl van schaapskooien en met duurzaam hout uit onze eigen bossen, wordt verbonden met de bestaande kooi. Dit biedt extra ruimte voor de lammerij in het voorjaar en maakt het mogelijk de gehele kudde Drentse Heideschapen ‘s winters naar binnen te brengen.

schaapskooi eerste steen schaapskooi eerste steen

Onmisbare grazers in het natuurbeheer

De kudde, die onder andere de DelleboersterheideKetliker Skar, en het Mandefjild begraast, speelt een belangrijke rol in het natuurbeheer en de biodiversiteit. Het Drents heideschaap is al duizenden jaren een belangrijk onderdeel van het heidebeheer. Schapen eten stikstofprofiteurs zoals pijpestrootje en bochtige smele, waardoor andere planten en dieren zoals heideplanten, vlinders, reptielen en vogels zoals de tapuit en nachtzwaluw beter kunnen gedijen.

drentse heideschaap

De schaapskooi is naar verwachting eind januari afgerond. De kooi is niet toegankelijk voor publiek, maar wie de kudde in actie wil zien, kan ze vinden op hun werkplek: de Delleboersterheide, Ketliker Skar, en het Mandefjild.

Dit project is financieel mede mogelijk gemaakt door de Nationale Postcode Loterij,

Boezemlanden tijdelijk onder water

Langs de Friese boezem – het netwerk van meren, kanalen en vaarten in Fryslân – liggen de zogenaamde boezemlanden. Deze bijzondere gebieden spelen een cruciale rol in het waterbeheer van Wetterskip Fryslân tijdens natte winters. Wanneer het waterpeil in de boezem stijgt zoals deze week, mogen deze stukken land tijdelijk onder water lopen om overtollig water op te vangen. In de zomer staan ze droog en worden ze benut voor hooiland.

Boezemlanden worden omringd door lage dijkjes. In de zomer houden deze dijkjes het water tegen, terwijl ze in de winter bewust mogen overlopen bij hoge waterstanden. Soms is het nodig om een inlaat – een schuif in de waterkering – open te zetten om het water gecontroleerd de boezemlanden in te laten stromen.

Een mooi voorbeeld hiervan is de polder Wyldlannen, een gebied in de Alde Feanen van zo’n 200 hectare dat tijdelijk wordt ingezet voor waterberging. Ook in andere eilandpolders, zoals Suderburd, Labân en Grondsma, creëert Wetterskip Fryslân op deze manier ruimte voor water. Dit niet alleen om wateroverlast te voorkomen, maar ook om de natuur te ondersteunen.

Zie je een gele boei? Vogelrustgebied!

In de winterperiode kom je gele boeien met de tekst ‘ik rust!’ tegen op verschillende plekken in de Friese Meren en Alde Feanen. Deze boeien markeren de vogelrustgebieden voor een groot aantal beschermde vogelsoorten. Bijvoorbeeld de wintertaling, de slobeend en het nonnetje. Tussen 1 oktober en 1 april vragen we je deze gebieden niet in te varen.

Watervogels overwinteren in vogelrustgebieden

Verschillende beschermde watervogels overwinteren graag in grote groepen in de Friese Meren. Soms kan één boot of persoon vanaf enkele honderden meters al voor voldoende verstoring zorgen om de vogels zelfs te laten opvliegen. Elke keer dat de vogels verstoord worden, verliezen ze wat van hun opgebouwde reserves. En die reserves hebben ze juist hard nodig om in het voorjaar weer verder te kunnen vliegen naar hun zomerverblijven om daar te nestelen. Bij teveel verstoring kunnen vogels een gebied zelfs gaan mijden.

Tussen 1 oktober en 1 april niet invaren a.u.b.

De vogelrustgebieden liggen in de Natura 2000-gebieden Snitser Mar en omgeving, de Wite en Swarte Brekken, de Aldegeasterbrekken, de Morra, de Fluezen en op vijf plekken in de Alde Feanen. Ze liggen langs de ondiepe randen van de meren. De drukkere vaarroutes en vaargeulen blijven gewoon toegankelijk. De vogelrustgebieden zijn te herkennen aan gele boeien met blauwe band met de tekst ‘Ik rust!’ en een slobeend.

Sterker met natuur

We investeren samen in het gezond maken én houden van natuur in Fryslân. Want we zijn sterker met natuur. Meer informatie en kaart met de vogelrustgebieden: www.fryslan.frl/vogelrustgebied.

Vismigratierivier stap verder: riviermonding afgerond

Door de Vismigratierivier kunnen miljoenen vissen straks vrij tussen de Waddenzee en het IJsselmeer trekken. Een uniek getijdensysteem zorgt voor een natuurlijke overgang tussen zout en zoet water. Het gebied aan de kant van de Waddenzee is nu af. Via deze plek zwemmen de vissen vanaf zee de rivier op, of vanaf het binnenland de zee in. Nét als bij een echte riviermonding.

Voordeur naar het achterland

De Vismigratierivier wordt naast de Lorentzsluizen bij Kornwerderzand aangelegd. Deze sluizen spuien overtollig zoet water uit het IJsselmeer de Waddenzee op. Trekvissen ruiken en proeven dit water en worden zo naar de Vismigratierivier gelokt. Via twee openingen in een bestaande leidam in de Waddenzee zwemmen de vissen naar binnen. In deze kunstmatige riviermonding komen zoet en zout water langzaam samen. In het midden ligt een natuureiland. Hier kunnen vissen in het ondiepe water schuilen. Het gebied staat in directe verbinding met de Waddenzee, waardoor het eiland bij vloed helemaal onder water verdwijnt. Uiteindelijk zwemmen de vissen via de doorgang in de Afsluitdijk de Vismigratierivier op. Daarna bereiken zij het IJsselmeer. Vissoorten zoals de Europese aal zwemmen verder het Rijnsysteem in, helemaal tot aan de Zwitserse Alpen.

Foto’s: Rijkswaterstaat | Levvel | Provincie Fryslân | Topview Luchtfotografie

Duurzame samenwerking

Van Oord (namens IJsselmeerwerken VOF) heeft de riviermonding kunnen maken met materialen uit de directe omgeving. Het natuureiland bestaat bijvoorbeeld voor een groot deel uit zand dat vrijkwam bij het afgraven van de inzwemopeningen. Deze openingen zijn gemaakt door bouwconsortium Levvel (BAM, Van Oord, Rebel, Invesis). Zo kunnen we door goede onderlinge afstemming zo circulair mogelijk bouwen. Met het afronden van de inzwemopeningen zit het werk van Levvel aan de Vismigratierivier erop. Ondertussen werken de andere uitvoerders verder aan de Vismigratierivier.

Bekijk voor meer informatie over dit project Vismigratie­rivier Afsluitdijk of www.vismigratierivier.nl, een website van de initiatiefnemers.

De Lende krijgt haar kronkels terug

Gisteren werd de feestelijke aftrap gegeven voor het project ‘Hermeandering van de Lende’. Gedeputeerde Matthijs de Vries (Provincie Fryslân), bestuurslid Monique Plantinga (Wetterskip Fryslân) en wethouder Roelof Theun Hoen (gemeente Weststellingwerf) onthulden samen met Henk de Vries, directeur van It Fryske Gea, het bouwbord van dit project en zetten vervolgens de hydraulische pomp symbolisch aan. Dit markeerde de start van de werkzaamheden, waarbij de natuurvriendelijke manier van werken centraal staat.

Voor mens en natuur

“De Lendevallei is een gevarieerd moerasgebied waar bijzondere moerasvogels een plekje vinden,” aldus Henk de Vries. “De hermeandering van de Lende zorgt voor een prachtig landschap, waar mens en natuur samen van kunnen genieten.”

“Dit project geeft de natuur de ruimte om te floreren en draagt daarmee bij aan de bredere missie van It Fryske Gea om natuur, landschap en erfgoed in Fryslân te versterken en te behouden.” – Henk de Vries

Innovatief werken in bestaande natuur

Met elkaar is een innovatieve werkwijze bedacht die de aanwezige natuurwaarden zo weinig mogelijk verstoort. Door het verpompen van vrijkomend bodemmateriaal worden transportbewegingen in het natuurgebied tot een minimum beperkt. Het vrijkomende grond- en plantenmateriaal wordt via een buizenstelsel naar de dichtbijgelegen Lendepolder gepompt.

De oorspronkelijke kronkels, oftewel meanders, worden teruggebracht in de huidige rechte beek. Dit zorgt voor een betere waterdoorstroming, schoner water en een rijkere biodiversiteit. De hermeandering van de Lende draagt daarmee niet alleen bij aan de ecologische waarde van het gebied, maar maakt het ook aantrekkelijker voor recreatie. In samenwerking met Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en andere betrokken partijen werken we aan een levendig en veerkrachtig beekdal.

Het project valt onder de Gebiedsontwikkeling Beekdal Linde en wordt uitgevoerd door aannemer VDW Special Projects BV. Naar verwachting is de hermeandering medio 2026 afgerond. Lees meer over dit project en de gebiedsontwikkeling op de projectpagina.

Succesvol natuurherstel in Friese meren De Fluezen en De Morra

In de Friese meren De Fluezen en De Morra is een omvangrijk natuurherstelproject succesvol afgerond. Met een investering van ruim €1,75 miljoen, mede gefinancierd door Europese POP3-subsidies en de provincie Fryslân, zijn er in de afgelopen vier jaar belangrijke ecologische stappen gezet om de biodiversiteit en waterkwaliteit in deze Natura 2000-gebieden te versterken. Het project levert niet alleen een belangrijke bijdrage aan de natuurdoelen in Fryslân, maar ondersteunt ook klimaatdoelen door extra waterberging en grondwatervasthouding.

Het natuurherstel richtte zich op het aanleggen van luwe, ondiepe waterzones en slenken op zo’n twintig hectare, waardoor de meren geschikter zijn geworden als paaigebied en leefgebied voor vissen, waterplanten en vogels. Dit draagt bij aan een gezonder ecosysteem, dat weerbaarder is tegen klimaatveranderingen. Dankzij de aanpak op tien locaties rondom de meren is bijna 120.000 m³ waterberging gerealiseerd, met aanvullende maatregelen die de grondwaterstand verhogen en het gebied voor vissen toegankelijker maken.

“Met dit project versterken we de biodiversiteit en ecologische kwaliteit van onze wateren. De samenwerking met Wetterskip Fryslân, It Fryske Gea en Staatsbosbeheer heeft laten zien dat we samen grote stappen kunnen zetten voor de natuur in Fryslân. Het is prachtig om te zien hoe soorten zoals de zeearend en het zeldzame porseleinhoen hier tieren.” – Gedeputeerde Matthijs de Vries

Europees partnerschap voor een sterke Friese natuur

Het project werd grotendeels gefinancierd vanuit het Europese fonds voor Plattelandsontwikkeling (POP), dat samen met de provincie Fryslân €1,65 miljoen investeerde. Dit partnerschap sluit aan bij de doelstellingen van het bestuursakkoord Oparbeidzje foar Fryslân en de verplichtingen aan nationale en Europese natuur- en waterkwaliteitseisen. De aanvullende €100.000,- vanuit het N2000-budget van de provincie dekte onder andere stijgende kosten en aangepaste plannen om de beoogde ecologische doelen te behalen.

Samenwerking en innovatieve technieken

Het project werd uitgevoerd met Friese aannemers die ervaring hebben in natte natuurgebieden en onder begeleiding van ecologische adviseurs van onder meer It Fryske Gea en Staatsbosbeheer. Innovatieve oeverbescherming aan de rand van De Fluezen is zo ontworpen dat jonge vogels veilig kunnen oversteken naar nabijgelegen weidevogelgebieden en dat het duurzaam is.

Op vrijdag 8 november organiseerde Provincie Fryslân een rondvaart langs de projecten bij De Fluezen en De Morra. Tijdens de vaart vertelden de samenwerkende partners over de werkzaamheden die gedaan zijn en de doelen die gerealiseerd worden. Ook werd een nieuw informatiepaneel onthuld dat midden in het gebied komt te staan, met uitleg over de parels boven én onder water.

Op de foto v.l.n.r.:

Nico de Laat – Staatsbosbeheer
Monique Plantinga – Wetterskip Fryslân
Maaike van Alphen – Provinsje Fryslân
Hanneke Godthelp – Provinsje Fryslân
Age Flapper – Collectief Súdwestkust
Henk de Vries – It Fryske Gea

Tips geven in Informatiepunt De Alde Feanen

Deze zomer opende in Earnewâld het nieuwe Informatiepunt Nationaal Park De Alde Feanen. Nu bezoekerscentrum de Wiidpleats is verkocht, wordt er gezocht naar een nieuwe plek. In de tussentijd fungeert het voormalige restaurant Wester als informatiepunt. Ali van de Polder uit Readtsjerk is een van de vrijwilligers die bezoekers te woord staat. “Vooral het contact met mensen vind ik mooi.”

Herfstvakantie, donderdagochtend. Ali staat achter de balie als er een echtpaar binnenkomt dat vakantie viert op Camping It Wiid. “Wij willen graag wat van het natuurgebied zien.” Ali is er snel uit: “U heeft geluk, over een half uur vertrekt de Blaustirns, onze rondvaartboot. Het grootste en mooiste deel van de Alde Feanen ziet u namelijk vanaf het water. Tijdens deze excursie leert u over de trekvogels in dit gebied, misschien spot u zelfs de zeldzaam grote zeearend.” Het echtpaar is enthousiast en Ali registreert de excursie in het boekingssysteem. Nadat ze een folder van het gebied hebben gekregen – “Misschien handig voor de rest van het weekend” – vertrekt het stel.

Ali werkt bijna negen jaar als baliemedewerker. “Mijn man Piet doet ook veel voor It Fryske Gea. Hij telt vlinders, libellen en vogels en doet aan roofvogelmonitoring bij ons in de bossen. Samen gaan we half Fryslân door om uilen en sperwers te ringen of valkbakken bij de zeedijk te controleren. Dat werk en mijn achtergrond als secretaresse maakten dat ik deze vrijwilligersfunctie op mij nam. Vooral het contact met de mensen vind ik mooi. Je treft hier allerlei types met interessante verhalen. Zo hebben we al eens toeristen uit Noorwegen ontvangen en studenten uit Rusland en Ierland. Gelukkig kan ik me redelijk redden in het Engels. Duits en Frans lukt ook een beetje. Handig, want Duitsers en Belgen zien we regelmatig.”

Overgangsfase

Het informatiepunt met winkeltje vervangt het oude bezoekerscentrum tot er een nieuwe plek is. Dat is wel even wennen, volgens Ali. “In het bezoekerscentrum was een tentoonstelling over het turfsteken te zien, en ook de Lancaster expositie over de bommenwerper die in 1942 neerstortte in de Alde Feanen. Ook voor kinderen was er veel te doen met de speeltuin, de hooischuur en speurtochten. Dat alles trok veel mensen, bovendien zaten we vlakbij het startpunt van de Rugzakroutes. Hier is minder aanloop, al is het vandaag wel redelijk druk vanwege de vakantie.”

“Ik zie dit als een overgangsfase, vandaar ook dat dit ‘pop-up punt’ wordt genoemd. Voor de nieuwe locatie werkt It Fryske Gea gelukkig samen met andere toeristische partijen in Earnewâld, zoals het Toeristenbureau en Nationaal Park De Alde Feanen. Het doel is dat er één centrale plek komt en dat is goed: het is natuurlijk niet de bedoeling dat toeristen op drie plekken terecht kunnen in een dorpje van 400 inwoners.”

Pontje

“Wij hebben gereserveerd voor een Rugzakroute en konden hier de rugtassen voor de kinderen ophalen.” Een pake en beppe met twee kinderen komen binnen. Na een blik in het reserveringssysteem knikt Ali bevestigend: “Jullie hebben de Moerasroute geboekt, hier zijn de rugzakjes, de route begint aan de andere kant van het water. Daar kunnen jullie met de auto heen rijden, maar met het pontje kan ook. Jullie hebben geluk: dit is de laatste week van het jaar dat het pontje vaart!”

De afgelopen tijd draaide Ali een of twee keer per maand een dienst. Na de herfstvakantie sluit het informatiepunt: ‘s winters is het alleen in de vakanties open. De vrijwilligers staan altijd samen achter de balie, omdat dat gezelliger is en twee meer weten dan één. “Belangrijk, want daarom staan we hier: mensen informeren. Gelukkig worden we altijd goed op de hoogte gehouden door de kantoor- en veldmensen, bijvoorbeeld als er een nieuw paadje is. Ik loop zelf ook weleens een route om te testen en de vrijwilligers gaan eens per jaar met elkaar op excursie.”

Paard

De vreemdste vraag die Ali ooit heeft gekregen? “Dat was die keer dat wandelaars ons opbelden met de mededeling dat er een paard in de sloot zat. Het dier kon er niet uitkomen, dus wat nu?” Lachend: “Na een paar telefoontjes kwamen we in contact met de boer en kon het paard uit de sloot worden geholpen.”

Een jong stel met twee kleine kinderen komt binnen, ook op zoek naar een vakantieactiviteit. Terwijl de kinderen plaatsnemen aan de knutseltafel, geeft Ali tips: “Zaterdag is er om half elf een peuter/kleuterstruintocht door de natuur onder leiding van een gids. Zal ik deze voor jullie boeken? Denk erom, de laarzen niet vergeten!”

Vismigratierivier in het nieuws: een reactie

Afgelopen week is de Vismigratierivier in het nieuws geweest. Er is gesproken over vertraging en hogere kosten. Een groot deel van het natuurproject is al klaar. Alleen het rivierdeel in het IJsselmeer moet er nog komen. Provincie Fryslân en aannemer Boskalis bereiden dit nu voor. Pas na afronding van dit proces wordt duidelijk of de Vismigratierivier binnen het beschikbare budget en volgens de planning, eind 2025, opgeleverd kan worden. Zij kunnen hier nu nog geen uitspraken over doen.

Voortgang werkzaamheden

Op dit moment is de doorgang in de Afsluitdijk klaar, net als het gebied in de Waddenzee. Er is veel materiaal uit de omgeving hergebruikt om deze delen aan te leggen. Bijvoorbeeld grond die vrijkwam bij de versterking van de Afsluitdijk. Het rivierdeel in het IJsselmeer moet nog worden aangelegd, met een lange sterke dam daar omheen. Daarin komen schuiven om de stroming bij te sturen, met paden en onderzoeksmogelijkheden. De Vismigratierivier is ten slotte de eerste ter wereld. Ook dit deel is van groot belang. De lengte van de rivier zorgt ervoor dat trekvissen vanuit de zoute Waddenzee naar het zoete IJsselmeer kunnen komen, zonder dat er zout water in het IJsselmeer terecht komt. Ook zijn hier schuil- en rustplaatsen voor vissen die zij op de overgang van zout naar zoet water nodig hebben.

Ontwikkelingen

Door een aantal ontwikkelingen zijn er kostenstijgingen. Zo heeft de onverwacht hoge inflatie van de afgelopen jaren tot hogere bouwkosten geleid. Daarnaast moet zand voor de Vismigratierivier verder weg gehaald worden dan gepland. Door ontwikkelingen op gebied van de verzilting van het IJsselmeer kan nu geen zand uit de vaargeul direct naast de Vismigratierivier gehaald worden. De Waddenvereniging en It Fryske Gea zijn mede-initiatiefnemers van de Vismigratierivier en helpen zoeken naar eventueel aanvullende financiering. Voor alle betrokkenen staat voorop dat er een volledig functionerende Vismigratierivier komt.

Secret Link